Skrivena veza između šećera i metastaza: Nova studija otkriva kako fruktoza ubrzava širenje raka jajnika

Rak jajnika važi za jedno od najpodmuklijih malignih oboljenja, pre svega zato što se u većini slučajeva otkriva u odmakloj fazi, a povratak bolesti nakon početnog uspeha terapije predstavlja ogroman izazov za savremenu medicinu. Skoro 90% smrtnih ishoda kod ovog tipa kancera direktno je povezano sa metastazama, odnosno širenjem malignih ćelija kroz trbušnu duplju.

Sada je nova, revolucionarna studija sa uglednog Wistar instituta, objavljena u prestižnom časopisu Nature Aging, bacila potpuno novo svetlo na ovaj proces. Istraživači su otkrili iznenađujuću i direktnu vezu između fruktoze – uobičajenog šećera koji se nalazi u našoj ishrani – i agresivnog širenja raka jajnika, što otvara sasvim nova vrata u razumevanju načina na koji ishrana utiče na tok bolesti.

Šta preživljavajuće ćelije raka zapravo rade nakon hemoterapije?

Standardni protokol u lečenju raka jajnika skoro univerzalno uključuje hemoterapiju baziranu na platini, na koju mnoge pacijentkinje u početku odlično reaguju. Međutim, kod većine njih dolazi do recidiva.

Naučnici su se fokusirali na takozvane ćelije preživele nakon hemoterapije. Iako ove ćelije više ne dele se i ne rastu klasičnim putem, one ostaju biološki aktivne.

„Neke ćelije raka koje prežive hemoterapiju više se ne dele, ali su i dalje biološki aktivne. Umesto toga, One nastavljaju da oslobađaju molekule koji šalju signale obližnjim ćelijama. Naša studija je među prvima koja pokazuje da nutrijent – u ovom slučaju fruktoza – može delovati kao jedan od tih signala“, objašnjava dr Ejdan Kol (Aidan Cole), postdoktorski istraživač i vodeći autor studije.

Koristeći napredne pretkliničke modele, tim je utvrdio da same molekule koje ove „uspavane“ ćelije ispuštaju imaju moć da drastično ubrzaju širenje preostalih tumora. Daljom analizom otkriveno je da je ključni glasnik u tom procesu upravo fruktoza, koju oštećene ćelije same proizvode i šalju kao signal za pokretanje metastaza.

Opasnost iz čaše: Kako unos fruktoze iz hrane aktivira kancer?

Jedno od najfascinantnijih, ali i najznačajnijih otkrića u studiji jeste činjenica da čak i bez hemoterapije, redovan unosa visokih nivoa fruktoze – poput onog iz zaslađenih napitaka i industrijske hrane – može poslati slične signale ćelijama raka da se šire.

U zapadnom svetu, posebno u Sjedinjenim Američkim Državama, visoko-fruktozni kukuruzni sirup čini između 8% i 20% dnevnog unosa kalorija kod mnogih ljudi. Za razliku od genetskih predispozicija i drugih faktora rizika na koje pacijenti ne mogu da utiču, ishrana je faktor koji se može direktno kontrolisati.

Iako klinička testiranja na ljudima u ovom pravcu tek predstoje, ovo otkriće snažno sugeriše da bi jednostavne promene u jelovniku mogle da igraju važnu ulogu u usporavanju napredovanja bolesti.

Mehanizam delovanja: Zašto fruktoza „pomaže“ metastazama?

Kako bi utvrdili na koji način fruktoza tačno podstiče širenje tumora, istraživači su primenili niz kompleksnih analitičkih metoda, uključujući i moćni CRISPR skrining. Rezultati su pokazali iznenađujući mehanizam:

• Smanjenje nivoa holesterola: Fruktoza u susednim ćelijama potiskuje proizvodnju holesterola.

• Gubitak „biološkog lepka“: Pošto je holesterol neophodan da bi se ćelije međusobno držale na okupu, njegovim smanjenjem slabi međusobna povezanost tkiva.

• Lakše bekstvo: Maligne ćelije postaju pokretljivije, lakše se odvajaju od primarnog tumora i slobodno šire po trbušnoj duplji.

Neočekivana veza sa lekovima za holesterol (Statinima)

Ovo otkriće ima i šire farmakološke implikacije. S obzirom na to da statine – lekove koji snižavaju holesterol – koristi skoro 39 miliona ljudi samo u SAD, naučnici sada istražuju da li ovi lekovi mogu uticati na efikasnost hemoterapije.

Autori studije naglašavaju da pacijentkinje ni u kom slučaju ne treba da prekidaju svoju terapiju statinima, ali upozoravaju da je reč o važnom polju za buduća istraživanja, naročito uzimajući u obzir da se rak jajnika najčešće dijagnostikuje kod žena u postmenopauzi, od kojih mnoge već uzimaju ove lekove.

Da li se mehanizam odnosi i na druge vrste karcinoma?

Iako je fokus ove studije bio na raku jajnika, vodeća istraživačica dr Keterin Erd (Katherine Aird) ističe da se efekti verovatno ne zaustavljaju tu. Tim već planira nova eksperimentalna testiranja kako bi proverio da li slični procesi upravljanja pomoću fruktoze važe i za druge tumore koji se šire unutar trupa, kao što su rak debelog creva, pankreasa i jetre.

Zaključak ove studije ne postavlja samo nova pitanja o važnosti stroge kontrole unosa rafinisanih šećera kod onkoloških pacijenata, već otvara put ka razvoju potpuno novih, personalizovanih terapijskih pristupa koji kombinuju onkologiju, farmakologiju i nutritivnu medicinu.

Foto: Freepik

Autor: Portal ObjektivNI.rs